Hoogsensitiviteit en centrale sensitisatie

geplaatst in: Blog Alsjebliefthoogsensitief | 0

Hoogsensitiviteit en centrale sensitisatie hebben een verband met elkaar. Als je hoogsensitief bent, is je zenuwstelsel gevoeliger dan gemiddeld. Met andere woorden; je hebt een (erg) lage pijngrens. Wat een ander als lichte pijn ervaart, is voor een hoogsensitief persoon bijna niet te verdragen. Toen ik dat las was het even slikken, maar er was ook opluchting. Dat even slikken heeft te maken met mijn ‘oude neiging’ om sterk en stoer te willen zijn en dat lijkt dan niet te stroken met een lage pijngrens. Totale onzin natuurlijk, maar oude mechanismes zijn hardnekkig. De opluchting overheerst. Simpelweg doordat ik nu beter begrijp waarom ik zoveel pijn ervaar.

HSP’s en chronische aandoeningen

Hoogsensitieven hebben vaker last van lichamelijke klachten en zijn ook een risicogroep als het gaat om verslavingen. Omdat ze snel overprikkeld kunnen raken, kan bijvoorbeeld alcohol of een joint als een soort zelfmedicatie helpen om ‘te dempen’ Een aantal aandoeningen komen veel voor bij HSP’s: hoofdpijn / migraine, duizeligheid, oorsuizen, burn-out, fybromyalgie en het prikkelbare darmsyndroom (PDS). En ik voeg daar zonder enige twijfel Chronic Pelvic Pain Syndrom (CPPS) aan toe. Veelal zijn deze aandoeningen het gevolg van het negeren van stresssignalen. Het lichaam geeft door bijvoorbeeld hoofdpijn, buikpijn, gespannen spieren, suizende oren, slecht slapen, duizeligheid aan dat het niet goed gaat, maar deze klachten worden vaak onderschat en genegeerd. Zeker door extraverte hoogsensitieven die geneigd zijn er een schepje bovenop te doen en voor de 10 te gaan. En zo ontstaan deze en andere chronische aandoeningen met veelal centrale sensitisatie tot gevolg.

Aandachtshaakje

Het zenuwstelsel dat door chronische pijn gevoeliger is geworden, reageert bij heel lichte prikkels al met pijn. Daar komt bij dat de geest van een hoogsensitieve nauwkeuriger dan bij niet-HSP’s registreert wat er gebeurt in het pijnlijke gebied. En dat is knap lastig. Het lichaam blijft daardoor langer in de alarmfase en houdt de pijnprikkel actief. Dat de geest van een hoogsensitieve zo precies registreert wat er in het pijnlijke gebied gebeurt, is duidelijk te zien op hersenscans. Bij zo’n ‘aandachtshaakje’ (de pijn) blijken zij veel meer hersenactiviteit te hebben in de gebieden die betrokken zijn bij aandacht en waarneming. Die gedeeltes in de hersenen lijken bij HSP’s dus sterker ontwikkelt.

Nauwkeurige registratie

Dat nauwkeurig registreren is ook een voordeel. Deze vaardigheid is heel behulpzaam bij meditatie- en mindfulnessbeoefening. Door dagelijkse beoefening leer je om de aandacht bewust te richten, bijvoorbeeld op de adem, op geluiden, op het lichaam, op emoties, op lichaamsensaties. Zo kun je tijdens een meditatie ook de aandacht richten op de pijnlijke plek(ken) in het lichaam en dan zul je ontdekken dat pijn verschillende vormen heeft: scherp, trillend, zwaar, trekkend, ineens minder en dan weer sterker. Het wisselt constant. Door de ervaring dat pijn veranderlijk is, wordt het minder bedreigend en dat zorgt voor meer rust in jezelf. Aandachtig aandacht besteden aan lichamelijke gewaarwordingen kan het ‘vecht of vlucht’-centrum van onze hersenen verkleinen.

Door de dag heen trekt de aandacht bij mensen met stevige chronische pijn automatisch en veelvuldig (of zelfs constant) naar het pijngebied. In mijn geval is dat het bekken(bodem)gebied. Door tijdens staan en wandelen bewust de aandacht te verplaatsen naar mijn voeten, naar de aanraking met de grond of naar mijn ademhaling doorbreek ik dit automatische patroon. Dat kan de pijn verlichten.

Overgevoelig voor medicatie

Bij mensen die hooggevoelig zijn, komt alles dus harder aan. Naast pijn ook de bijwerkingen van medicijnen, las ik onlangs. Dit verklaart voor mij veel. Jarenlang heb ik pijnstillers ver weg gehouden. Van nabij – zeker bij mijn moeder – zag ik wat de effecten van langdurig medicijngebruik zijn. Daarnaast heb ik zelf ervaren wat de gevolgen zijn van noodgedwongen veelvuldig antiobioticagebruik: zeer gevoelige darmen (PDS) en leaking gut (“lekkende darm”). En enkele dagen slikken van amitriptyline (tegen zenuwpijn) leverde geen effect op, maar wel blijvende last van oorsuizen. Ook mijn afkeer van synthetische medicatie en de weerstand tegen de macht en puur op winst gerichte farmaceutische industrie speelt mee.

(Pijn)medicatie

Het laatste half jaar is de pijn zo sterk toegenomen dat ik noodgedwongen toch bij een pijnspecialist ben beland en hele lichte pijnmedicatie heb uitgeprobeerd. Tevergeefs. Mijn kwetsbare darmen reageren direct en komen min of meer stil te liggen. Dat resulteert in druk op de blaas en bekkenbodem en een sterke toename van pijn. Hetzelfde gebeurt bij gebruik van bepaalde crèmes tegen eczeem in hetzelfde gebied. En helaas nu ook bij gebruik van supplementen ten behoeve van de darmen. Al met al is de perifere en centrale sensitisatie in mijn lichaam daardoor behoorlijk verergerd.

Sensitisatie

Wat is dat eigenlijk precies, sensitisatie? In de notitie ‘Sensitisatie’ van afdeling Anesthesiologie UMCG staat geschreven: “Als er ergens in het lichaam beschadiging optreedt, bijvoorbeeld door een val of verbranding, worden de uiteinden van zenuwen geprikkeld. Deze zenuwen bevinden zich bijna overal in het lichaam. Als de uiteinden van de zenuwen zijn geprikkeld, worden signalen via de zenuwbanen naar het ruggenmerg en de hersenen (het centrale zenuwstelsel) gestuurd. Zo kan pijn worden ervaren. Bij chronische pijn is er geen weefselbeschadiging meer. De pijn die ervaren wordt moet op een andere manier verklaard worden. Een verklaring kan zijn dat het zenuwstelsel gevoeliger is geworden, er is sensitisatie opgetreden.”

Te scherp afgesteld zenuwstelsel

In deze notitie van het UMCG wordt het zenuwstelsel vergeleken met een inbraakalarm. Het inbraakalarm signaleert dat er iets mis is. Bij gewone (acute, niet chronische) pijn is de pijnprikkel een signaal dat er iets mis is: weefselbeschadiging. Bv. bij pijn in de enkel na een verstuiking. Wanneer het inbraakalarm telkens bij het minste of geringste afgaat zonder dat daar een reden voor is, is de werking van het alarm niet in orde. In het geval van chronische pijn is het zenuwstelsel niet meer ‘in orde’; het staat te scherp afgesteld en is overgevoelig geraakt.

Hek van een parkeergarage

Marjolein Hellemons, fysio- en manuele therapeut, vergelijkt sensitisatie met het hek van een parkeergarage: “Een aanpassing die typisch gebeurt bij het aanhouden van pijnklachten is dat de poorten in de wand van de zenuwcellen langer open blijven staan wanneer ze het signaal krijgen om te openen. Stelt u zich eens voor dat u op een avond het hek van een parkeergarage open en dicht moet doen telkens wanneer er een auto in wil. Als er af en toe een wagen in wil, dan zult u braaf de poort iedere keer open en dicht doen. Maar wanneer er een rij van acht auto’s in korte tijd na elkaar naar binnen wil, wat zou u dan doen? Waarschijnlijk zou u de poort open laten staan. Zo redeneren de poorten in de wand van onze zenuwcellen ook. Als de receptoren blijvend geprikkeld worden, zullen de poorten veel langer open blijven staan. Het gevolg is dat één enkele prikkel van een receptor veel meer positieve ladingen binnenlaat in de zenuwcel.”

Perifere en centrale sensitisatie

Velen weten dit niet, maar er is onderscheid tussen perifere en centrale sensitisatie. Marjolein Hellemans: “Sensitisatie hoeft zich niet te beperken tot één plek in het lichaam (perifeer), maar kan ook een heel lichaamsdeel of het hele lichaam betreffen (centraal). Bij langdurende klachten raakt het pijnpatroon als het ware ingeslepen in het zenuwstelsel. De pijnsporen worden dieper zoals de bandensporen van een tractor in het weiland.” Helaas ervaar ik de laatste jaren wat centrale sensitisatie kan inhouden:

  • De pijn breidt zich uit
  • Er is pijn op verschillende plekken in het lichaam en dat wisselt voortdurend
  • Verschillende (zelfs heel lichte) bewegingen doen pijn
  • Onschadelijke sensaties, bijvoorbeeld gewone aanraking, kan pijn doen
  • De pijn verschilt erg van dag tot dag en van moment tot moment
  • Behandeling geeft geen of slechts tijdelijk verlichting
  • Algehele overgevoeligheid (bijvoorbeeld fel licht, geluiden, reuk etc.)
  • Vermoeidheid en afnemende concentratie

Slecht reageren op behandelingen

Ook werd ik plots gevoeliger voor behandelingen van mijn bekkenfysiotherapeute. En ongeveer 3 jaar geleden begon ik voor het eerst te merken dat mijn reactie op lichaamsmassage veranderde; op verschillende plekken in mijn lichaam ontstond na de massage meer pijn in plaats van minder. Ook behandelingen van verschillende therapeuten lijken in eerste instantie even te helpen, maar al snel is het effect averechts. En tot mijn grote verdriet heb ik mijn dagelijkse wandelingen noodgedwongen moeten inkorten naar ongeveer 45 minuten. Dat is een behoorlijke schok: geen pijnstilling, nauwelijks meer behandelingen mogelijk en minder kunnen wandelen.

Veranderingen in het afweersysteem

Ik begreep al deze veranderingen niet totdat ik onlangs een interview over inspanningstolerantie las met professor Jo Nijs, hoofddocent aan het Universitair Ziekenhuis Brussel. Hij geeft aan dat bij ME/CVS en Fibromyalgie klachten (vermoeidheid, pijn etc.) erger worden als gevolg van lichamelijke inspanning. Hetzelfde geldt voor een aantal andere chronische aandoeningen. Jo Nijs: “Bovendien is de verslechtering van de gezondheidstoestand na inspanning geassocieerd met veranderingen in het afweersysteem: hoe meer klachten na inspanning, hoe erger de veranderingen in het afweersysteem. Dit verklaart waarom deze patiënten vaak slecht reageren op (te zware) oefentherapieën.”

Verlaging van pijndrempel

Een tweede oorzaak voor de toename van klachten tijdens en na fysieke inspanning is terug te vinden in het slecht functioneren van het pijndempend systeem. Jo Nijs geeft hierover aan dat in ons mechanismen zijn die het doorgeven van pijnprikkels naar de hersenen vergemakkelijken of versterken. Het onderdrukken of dempen van de pijnprikkels blijkt bij o.a. mensen met fibromyalgie minder goed tot helemaal niet meer te werken. Er vindt een verlaging van de pijndrempel plaats als reactie op een fysieke inspanning, terwijl bij gezonde personen inspanning juist pijnstillend werkt. Dat maakt het voor o.a. mensen die kampen met fybromyalgie of CPPS zo belangrijk dat ze behandeld worden door vakmensen die vertrouwd zijn met deze complexe en zwaar onderschatte problematiek.

Emoties, de motor

Angst, paniek, radeloosheid, depressiviteit, boosheid; allemaal emoties die vaak het gevolg zijn van chronische pijn, maar ook de pijn versterken. Een lastige vicieuze cirkel. Het kan zelfs zijn dat onbewust opgeslagen emoties vanuit het verleden de trigger zijn voor voortdurende pijnklachten. Ik ben met behulp van een SOLK-deskundige bezig met dat laatste; wie weet is er diep verborgen een onbewuste emotie in mij die stevig invloed heeft op (de mate waarop ik) de pijnen ervaar. Wordt vervolgd, dus.

Al met al kan de lezer de indruk krijgen dat hoogsensitief zijn heel vervelend en lastig is, omdat ze alles intenser ervaren. Maar hoogsensitieve mensen ervaren ook positieve emoties intenser dan niet-hoogsensitieve personen. Volgens Aron en Aron worden ze emotioneel meer geraakt door kunst en … ze lachen sneller dan gemiddeld ?

 

Gebruikte bronnen:

“Sensitisatie” Een notitie van Anesthesiologie UMCG 

“Pijneducatie & Fysiotherapie – Een waardevolle toevoeging” Marjolein Hellemons 

“Centrale sensitisatie” over inspanningstolerantie, professor Jo Nijs, hoofddocent Universitair Ziekenhuis Brusse

Aanmelden

Laat hier je e-mailadres achter en je krijgt een mail als er een nieuw bericht is geplaatst.


 

Hoogsensitiviteit en centrale sensitisatie - Foto: Ad Smets

Foto: Ad Smets

Een wijs mens

zoekt het in zichzelf,

de dwaas

 zoekt het in anderen.

– Confusius

 

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *