Hoogsensitiviteit is niet zo uitzonderlijk: 1 op de 5 mensen is een HSP. Hoogsensitief zijn is soms lastig, maar kan ook als talent worden ervaren.

Hoogsensitieven hebben een grote aangeboren gevoeligheid voor positieve en negatieve omgevingsprikkels en ervaren dingen meer intens dan anderen. De Amerikaanse psychologe, onderzoekster en auteur Elaine Aron die het begrip hoogsensitiviteit op de kaart zette, heeft in de jaren ‘90 aangegeven dat binnen de groep HSP’s 70% introvert is en 30% extravert. Deze laatste groep vormt een subcategorie; de High Sensation Seekers (HSS), ook wel Strong-willed HSP genoemd. Ik herken mijzelf sterk in deze groep: Extraverte HSP (HSS).

Bij HSP’ers ontbreekt een soort filter in het informatieverwerkingssysteem. Er komt veel informatie binnen, die grondiger en nauwkeuriger wordt verwerkt en dus hebben ze meer tijd nodig om prikkels te verwerken. Logischerwijs kan dit leiden tot sneller overprikkeld zijn, wat resulteert in moe of emotioneel worden en meer last hebben van lawaai en andere zintuigelijke prikkels. HSP zijn heeft voor- en nadelen; het is zowel een talent als een kwetsbaarheid.

Veel misverstanden

De Amerikaanse universitair docente psychologie Elaine Aron en haar man Art Aron doen al sinds 1991 onderzoek naar deze eigenschap. De term is door hen bedacht, maar natuurlijk bestonden er al lang mensen die vergeleken met anderen sensitiever zijn. Ze werden toen overgevoelig, teruggetrokken of zelfs neurotisch genoemd. Na de publicaties van de Arons ontstond langzamerhand een wildgroei aan populaire artikelen, boeken en websites. Het lijkt een soort hype en daarmee zijn er ook veel misverstanden over hoogsensitiviteit, zoals: lief, zacht, spiritueel, aandachttrekkerij, aanstellerij, overgevoelig en zelfs neurotisch.

Genetisch bepaald

Onderzoekers gaan er vanuit dat hoogsensitiviteit genetisch bepaald is: je wordt ermee geboren. Uit breinonderzoek blijkt dat hoogsensiviteit een neurologisch gegeven is; het is ingebed in het centrale zenuwstelsel. Hersengebieden die verantwoordelijk zijn voor complexe visuele verwerking bij HSP’s vertonen meer activiteit dan bij niet-HSP’s. HSP’s zijn bijvoorbeeld beter en sneller in het vinden van subtiele verschillen tussen twee afbeeldingen. Daarnaast ontdekten onderzoekers dat bij hoogsensitieve proefpersonen de hersengebieden die betrokken zijn bij empathie meer oplichten (actiever zijn), net als de gebieden die te maken hebben met bewustzijn, aandacht, integratie van zintuiglijke informatie en het plannen van actie.

Kwetsbaar en talentvol

Hoogsensiviteit maakt je kwetsbaarder maar maakt je ook extra talentvol. Uit onderzoek van psychologe Elke van Hoof blijkt bv. dat hoogsensitieve personen een sterker rechtvaardigheidsgevoel hebben, meer nuances zien, intuïtiever zijn, een esthetisch oog hebben voor detail, oog hebben voor kansen en pijnpunten, voor redelijke oplossingen, ze zijn analytisch sterker en goed in mensen samenbrengen. Ze kunnen goed voor anderen zorgen, merken details en foutjes op die niemand anders had gezien, kunnen intens genieten van muziek en kunst, doorzien sociale processen (bijvoorbeeld op de werkvloer) en zijn alert op gevaar. Daardoor zijn HSP’s vaak succesvol in hun relaties en carrière. Echter, wat duidelijk uit de studie bleek; ze hebben daarvoor wel de juiste omgeving nodig, waar ze warmte en waardering ervaren en zich gesteund voelen.

Behoefte aan hersteltijd

Er is een keerzijde. Elke van Hoof toonde ook aan dat HSP’s die zich goed voelen op het werk ook de mensen zijn die ‘extra rolgedrag’ laten zien: ze doen vaak net wat meer voor een organisatie, voelen snel aan waar extra hulp nodig is en spannen zich meer in om alles goed te laten verlopen. Ze zijn dus tegelijkertijd de eersten die uitvallen bij conflicten en spanningen op het werk. In onze drukke en veeleisende samenleving ligt de kans op overprikkeling altijd op de loer. HSP’s hebben vaker angststoornissen, depressies en burn-out. In een negatieve omgeving worden ze extra gevoelig voor stress en afwijzing. En wanneer hoogsensitieve personen te weinig hersteltijd krijgen of nemen, zijn ze vatbaarder voor andere geestelijke en lichamelijke klachten.

Lastig en talent

Wie niet heeft geleerd om te gaan met zijn of haar sensitiviteit, kan vooral de lasten ervaren en chronisch overprikkeld raken. De kunst is om de omstandigheden te optimaliseren en veel herstelmomenten in te bouwen (overigens geldt dit voor ieder mens). En als het kan overprikkeling zoveel mogelijk proberen te voorkomen. Dus omring jezelf met mensen en dingen waar je vrolijk van wordt, neem elke dag genoeg tijd om op te laden en waar mogelijk dingen te veranderen in de werk- of thuissituatie om zo optimaal mogelijk te kunnen functioneren. Dan kan hoogsensitiviteit naast soms lastig ook als talent worden ervaren.

 

Gebruikte bron: ‘Leven met hoogsensiviteit #nofilter’, Dagmar van der Neut en Sarina Wijnen, Psychologie Magazine, november 2019

HSP - Bloesem; prachtig en kwetsbaar

Foto: Rudi Korthuis

 

Wie mild wordt

heeft zichzelf overwonnen

Een dankbare zucht van bevrijding

welt uit je op

Je houdt van de mensen

omdat je geleerd hebt

van jezelf te houden

Niet zoals je zou willen zijn

Maar gewoon zoals je bent.

– Karel Staes