Cabaretier Bert Visscher vertelde in een van zijn shows dat zijn levensmotto uit drie N’s bestaat: ‘Nou, nou, nou.’ Ik moest er hard om lachen 🙂 En in al zijn eenvoud, ook zo herkenbaar. Het leven gaat lang niet altijd over rozen, dat is een gegeven. Hoe ieder voor zich daarmee omgaat, hangt af van je persoonlijke levensfilosofie, van datgene waar je steun en vertrouwen in hebt. Op deze pagina mijn levensfilosofie: over persoonlijke groei, spiritualiteit, goedheid en niet-weten. 

Mijn levensfilosofie, ‘religie’ zo je wilt, heeft alles te maken met levenslange persoonlijke groei, met de ontwikkeling van het zelfbewustzijn. Stap voor stap leren het overbodige in mijzelf – fysieke, mentale en emotionele blokkades – te herkennen en los te laten. Het verder ontwikkelen van het niet-weten als levenshouding en luisteren naar mijn intuïtie, mijn innerlijke kompas. Meer liefdevol en compassievol willen zijn, opener, vriendelijker, geduldiger, attenter en behulpzamer. Het leven te leven in verbinding, in harmonie met de eigen essentie en met anderen. Met als uitgangspunt de holistische visie: alles – fysiek, mentaal, emotioneel en spiritueel – is met elkaar verbonden. Alles om ons heen, alles in onszelf, is energie en energie verbindt.

Dit, hier, nu

Ik laat mij inspireren door artikelen, boeken, films, interviews die mij helpen in deze ontwikkeling en mij meer holistische wijsheid geven. Hoe ouder ik word, hoe meer ik open sta voor verschillende inspiratiebronnen en ‘religieuze tradities’. Dat wordt multireligieus of meervoudig religieus genoemd, las ik laatst. In ons huis staan beeldjes en afbeeldingen van en boeken over o.a. spiritualiteit, humanisme, christendom en boeddhisme gezellig naast elkaar. Ik ben christelijk opgevoed, heb zelfs nog op mijn 19e belijdenis gedaan, maar heb me een paar jaar daarna bewust uit laten schrijven. Ik ben dus geen christen en ondanks dat mijn grootste inspiratiebron het boeddhisme is, noem ik mijzelf geen boeddhist. Hoe noem ik mijzelf dan? Spiritueel misschien? Ach, wat doet het ertoe. Ik las een keer ergens: “Je bent pas ‘écht’ spiritueel als je niet doorhebt dat je spiritueel bent – als je louter bewustzijn bent. Er is dan alleen dit, hier, nu.”

De nieuwe spirituelen

André van der Braak, hoogleraar ‘Boeddhistische filosofie in dialoog met andere levenbeschouwelijke tradities’ aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, zegt over mensen bij wie de grenzen tussen religies en levensbeschouwingen vervaagd zijn: “Dit is een groep, die niet in het klassieke plaatje valt van gelovig of atheïst, en indien gelovig, dan van een bepaald geloof. In die zin ‘hebben’ ze geen religie, alsof dat hun identiteit zou bepalen, maar dat wil niet zeggen dat ze niet-religieus zijn. Dat is wel degelijk een legitieme optie, het is nergens voor nodig te suggereren dat die mensen maar wat shoppen of geestelijk lui zijn.

Ze erkennen het bestaan van het transcendente, maar bakenen dat niet af, terwijl ze het wel – dit hebben de kerken nogal laten liggen – willen ervaren. Dat betekent niet dat ze, zoals het vooroordeel wil, alleen maar geïnteresseerd zijn in hun eigen geestesleven; integendeel, we weten uit eerder onderzoek dat de nieuwe spirituelen meer dan gemiddeld maatschappelijk betrokken zijn. Toen ik op de lagere school zat, hadden we zo’n ingekleurde wereldkaart: daar wonen de christenen, daar de hindoes, daar de boeddhisten, daar de moslims. Fijn overzichtelijk. Maar dit nieuwe beeld past daar niet in. En daarom denkt men dat deze mensen niet religieus zijn en worden ze weggezet als hobbyisten, ietsisten, zwevers, Happinez-types. Maar ook dit is religie.”

Wijsheidsfilosofie

Zoals gezegd, ik voel me nauw verbonden met de boeddhistische levensfilosofie. Het boeddhisme is een wijsheidsfilosofie, die door Boeddha Shakyamuni 625 jaar voor Christus ontwikkeld is. De leringen van de Boeddha hebben tot doel om ons inzicht te geven in onze verwarde geest, zodat wij weer in staat zullen zijn om terug te keren naar onze zuivere, altruïstische bron, onze oorspronkelijke boeddhanatuur. Boeddhisme wordt wel ‘de religie van de rijtjes’ genoemd; zo zijn er de vier edele waarheden, de drie vergiften, de zeven factoren van verlichting, het achtvoudig pad, de vijf leefregels enz. De basisprincipes van de leringen van de Boeddha zijn de vier edele waarheden, over de oorzaak en beëindiging van lijden. Voor mij openden deze op zich simpele inzichten, gekoppeld aan het achtvoudige pad, de deur naar het boeddhisme.

De vier edele waarheden

  1. Het leven wordt gekenmerkt door lijden. Het woord ‘lijden’ verwijst niet alleen naar pijn, maar naar alle soorten van ongemak, problemen en frustraties, zowel lichamelijk als geestelijk.
  2. Er is een oorzaak voor dat lijden. Het lijden speelt zich af in onze geest (ook het lichamelijk lijden) en wordt bepaald door hoe ons bewustzijn het leven ervaart en begrijpt. Vooral onze verstorende emoties, zoals gehechtheid, boosheid en onwetendheid zijn de oorzaken van al onze problemen. Het komt voort uit het verlangen van ons ego dat het leven anders, beter, moet worden dan het nu is. We zoeken geluk buiten onszelf en maken ons daarmee afhankelijk van externe factoren die altijd veranderen.
  3. Het einde van het lijden is mogelijk: nirvana. Nirvana is een gemoedstoestand die iedereen kan bereiken. Een onverwoestbare staat van vreugde, vrij van negatieve of verstoorde emoties. Onze oorspronkelijke boeddhanatuur.
  4. Het achtvoudige pad maakt een einde aan het lijden. Het achtvoudige pad dat Boeddha beschreef bestaat uit acht stappen.

Pragmatisch

Boeddhisme is een traditie die zich soepel naar andere culturen laat vertalen. Thich Nath Hanh, een van de bekendste boeddhistische monniken uit deze tijd, verspreidt na zijn verbanning uit Vietnam, de boeddhistische idealen van geweldloosheid, mededogen en aandachtig leven in het Westen, waar het een heel eigen plek heeft gekregen en nog steeds bloeit en groeit.

Binnen het boeddhisme is wel een leer (de vele rijtjes) maar deze zijn zeer pragmatisch. Het achtvoudige pad komt voort uit de vier edele waarheden en is daar een voorbeeld van;

  1. Het juiste inzicht (de vier edele waarheden over de oorzaak en beëindiging van lijden)
  2. De juiste intenties (de wens dat alle levende wezens worden bevrijd van lijden en geluk vinden)
  3. Juist spreken (dat wil zeggen: niet liegen en niet roddelen)
  4. De juiste handelingen (moreel gedrag, dus niet stelen, niet doden, enzovoort)
  5. Het juiste levensonderhoud (niets doen voor geld dat anderen schaadt)
  6. De juiste inspanning (aandacht voor het ontwikkelen van deugdzame en positieve acties en het voorkomen van de negatieve).
  7. De juiste aandacht (opmerkzaam zijn op je lichaam, geest en gevoelens)
  8. De juiste concentratie.

Complexe geest

Mindfulness oftewel ‘De juiste aandacht’ speelt in de boeddhistische meditatie een grote rol. Mindfulness betekent niet meer dan aandachtig, opmerkzaam zijn. De zitmeditatie binnen de 8-weekse MBSR-training (Mindfulness Based Stress Reduction) staat dicht bij de vipassanameditatie (inzichtmeditatie), één van de meditatietechnieken die de Boeddha onderwees. Tegenwoordig wordt het in landen over de gehele wereld gepraktiseerd. Inzichtmeditatie verwijst naar een levenshouding die zich kenmerkt door acceptatie en aanvaarding van onvermijdelijke negatieve ervaringen en positieve ervaringen. Het is een proces van zelfobservatie en gaat om de werkingswijze van de complexe geest te leren kennen.

Door dagelijks te mediteren komen we er bijvoorbeeld achter dat onze gedachten niet ‘de werkelijkheid’ zijn. We zijn niet onze gedachten. Voor mij persoonlijk was dit in 2012, toen ik zelf de 8-weekse training MBSR had gevolgd en begon met de opleiding Trainer MBSR, een eye-opener.

Een bevrijding

Door mij te verdiepen in het boeddhisme en door mijn eerste ervaringen met meditatie realiseerde ik mij toen hoe serieus wij Westerse mensen onze gedachten nemen. We identificeren ons er volledig mee en denken dat we onze eigen gedachten zijn. Dat veroorzaakt heel veel pijn, ‘lijden’ in onszelf. Terwijl gedachten komen en gaan, elkaar tegen spreken, vol zitten met verwijten en oordelen (ook over onszelf), bij tijd en wijle gekmakend kunnen zijn en zeker niet te sturen. Het voelt als een bevrijding om in te zien en vooral ook te ervaren dat gedachten niet meer zijn dan gebeurtenissen in onze geest.

Door de beoefening van inzichtmeditatie leer je te kijken naar gedachten en deze meditatief te analyseren en te toetsen op de realiteitszin. Dan kom je erachter dat al die automatische denkprocessen niet met de werkelijkheid van het hier en nu overeenstemmen. En dat zorgt ervoor dat je regelmatig kunt glimlachen om die babbelende, drukke ‘monkey-mind’ en je er niet mee vereenzelvigd en door laat meeslepen.

Openheid

In 2010 ontstond bij mij een chronische bekkenbodem-pijnaandoening, met vergaande gevolgen. Sindsdien moet ik omgaan met dagelijkse pijnen en met groeiende beperkingen. Meditatie- en Mindfulnessbeoefening is voor mij daarbij ondersteunend, ook als het gaat om de veranderingen die ontstaan door dit soort ingrijpende gebeurtenissen en ervaringen in het leven. Velen die aan de rand komen en niet wegkijken, weten wat het betekent wanneer het leven zijn vanzelfsprekendheid verliest. Het zijn gebeurtenissen die een ontwrichtende werking kunnen hebben, maar ook iets goeds opleveren. In mijn geval vele diepgaande inzichten, milder, zachter en minder stellig in mijn uitspraken en opinies. Mijn behoefte aan openheid is sindsdien verdiept en mijn besef van relativiteit versterkt.

Niet-weten

Met openheid doel ik op ruimdenkendheid, openhartigheid, nieuwsgierigheid, integriteit, eerlijkheid, ontvankelijk voor kritiek, tolerantie, mededogen, barmhartigheid, kwetsbaarheid en niet-weten. Niet-weten bestaat uit een houding en gaat om verwondering over de veelvormigheid en complexiteit van het bestaan, het aandurven van onzekerheid, het toelaten van twijfel en bevreemding over de automatismen van het bewustzijn. We zijn sterk geneigd om direct ergens iets van te vinden, met een standpunt of mening te komen, in vakjes te denken. Dat we het niet hoeven te weten en niet hoeven te kiezen geeft ruimte, het houdt alle opties open.

Geest van de beginner

Niet-weten is een begrip met een lange geschiedenis in filosofie en religie, in zowel het Oosten als het Westen. Het is onder meer bekend uit het taoïsme, het hindoeïsme, het boeddhisme, het soefisme en de christelijke mystiek. Niet-weten vraagt inzet. Want het betekent onzekerheid. En we grijpen ons liever ergens aan vast. Een houding van niet-weten is aan te leren. Bijvoorbeeld door mindfulness te beoefenen waar deze houding ‘de geest van de beginner’ wordt genoemd.

Gebruikte bron: ‘De stille stem, niet-weten als levenshouding’ Jan Oegema

Levensfilosofie - Goedheid - Foto: Rudi Korthuis

Foto: Rudi Korthuis

 

Mijn geloof is simpel.

Mijn geloof is goedheid.

– Dalai Lama