Verlangen naar mijn meditatiebankje

geplaatst in: Blog Alsjebliefthoogsensitief | 0

Ongeveer 11 jaar geleden ben ik begonnen met mediteren. Heel kort zenmeditatie en al snel inzichtmeditatie (vipassana), een meditatievorm waarbij ik mij volledig thuis voel en die onderdeel uitmaakt van de training MBSR. Twee maal per dag zittend op mijn comfortabele meditatiebankje met daaronder een meditatiemat. Gewaar van wat er om mij heen en in mij gebeurt. Helderheid, wazigheid, drukte in mijn hoofd, rust in mijn hoofd, subtiele of sterke lichaamssensaties, in contact met (overleden) dierbaren, iedere keer is het weer anders. Eén ding is echter constant: pijn in de bekkenbodem door de aandoening CPPS. Soms stevig, soms mild. Dat weerhield mij er echter nooit van om zittend te mediteren en regelmatig deel te nemen aan retraites. Sinds ongeveer 2,5 jaar gaat het echter niet meer. De pijn is te intens geworden. Naast de verergerde bekkenbodempijn is er, met name door scoliose en bekkenverwringing, pijn in mijn linkerheup en bovenbeen ontstaan die fors opspeelt bij het zittend mediteren. Het is een groot gemis, dat is zeker. Gelukkig zijn er vele andere manieren om aandacht te cultiveren, om thuis te komen bij mezelf. Maar het verlangen naar mijn meditatiebankje blijft groot. Verlangen … is dat binnen het boeddhisme niet de oorzaak van het lijden? Hoe zit dat?

Misverstand

In mijn ogen is dit hetzelfde misverstand over het boeddhisme als het niet oordelen. Een mens gebruikt van nature zijn of haar beoordelingsvermogen en dat is maar goed ook. Een goed beoordelingsvermogen hoort bij een ontwikkeld bewustzijn, bij geestelijke volwassenheid. Stel je voor dat we als evenwichtig mens geen onderscheid kunnen of willen maken tussen wat goed en wat kwaad is, dat we niet zien wat voor vlees we in de kuip hebben … het zou niet best zijn. Mensen verwarren vaak oordelen en veroordelen, daar zit ‘em de crux. Het verschil? Bij veroordelen plak je een negatief label op iets of iemand, in afkeurende morele zin. Een oordeel dat is gebaseerd op een goed beoordelingsvermogen is vrij neutraal en biedt ruimte voor andere opvattingen, meningen. Is die ruimte er niet, kun je spreken van veroordelen.

En zo is er ook helemaal niets mis met verlangen. Alles wat we doen, denken en zeggen komt voort uit een verlangen. Verlicht willen worden is een verlangen, een duurzame en liefdevolle wereld willen waarin mensen met respect met elkaar, met de natuur en met dieren omgaan is een verlangen. Wanneer we zouden proberen verlangens te onderdrukken, dan onderdrukken we onze ziel. Een gezond verlangen is echter wat anders dan gehechtheid en verslaving, het is behulpzaam om dit onderscheid goed te zien.

Zelfbewustzijn

Antropoloog Frans Langenkamp schrijft hierover in zijn artikel ‘Verlangens zijn de oorzaak van lijden’ (Boeddhistisch Dagblad): “Zelfs indien we bemerken dat we naar dingen verlangen die schadelijk voor ons zijn, dan moeten we niet proberen deze verlangens te onderdrukken. We doen er dan goed aan te gaan kijken naar wat de dieper gelegen (psychologische) oorzaak van deze hunkeringen, begeerte, gehechtheid of verslaving is. Door de ontwikkeling van zelfkennis, en door de ontwikkeling van zelfliefde, kunnen we gehechtheden en verslavingen hopen te overwinnen. Naarmate we meer gevestigd worden in een tevreden en gelukkig zelfbewustzijn, worden onze verlangens gezonder, beter, nuttiger. Wanneer verlangens negatief of destructief lijken te zijn, dan doen we er goed aan ze te onderzoeken, ze te doorvoelen, ze te accepteren, ze te omarmen … zonder ze serieus te nemen.”

Vertrouwd raken

Dat is precies waar het bij meditatie om gaat. Mediteren op mijn meditatiebankje is voor mij thuis komen in mezelf. Een intiem contact ervaren met mijn eigen lichaam en vertrouwd raken met alles wat er op dat moment is: pijn, ongemak, verdriet, vreugde, dankbaarheid, liefde. En met veranderingen; dat fysieke sensaties, gevoelens en gedachten ook weer verdwijnen, verminderen of veranderen. En mijn reacties op de pijn – angst, verzet – in de ogen kijken, er met mildheid en compassie bij aanwezig zijn. Eén van mijn leraren Joost van den Heuvel Rijnders beschrijft in zijn boek ‘Terug naar de markt. Boeddhisme in het dagelijks leven‘ treffend hoe reactieve gedachten bij pijn werken: “Of er komen allerlei gedachten op bij de pijn in de schouder: ‘Hoe gaat dit verder, wordt het sterker, heftiger, neemt het al af?’ Wanneer we er niet of weinig vertrouwd mee zijn, kan zo’n pijnprikkel een hele keten in gang zetten. In feite begint het met slechts een onprettig gevoel, maar de keten van reacties brengt je zo naar het revalidatiecentrum- voordat je het weet is de geest bezig met het uitzoeken van een rolstoel.”

Vertrouwd raken met gedachten betekent je bewust zijn van de werking van de geest. Gedachten nieuwsgierig, met een goed gevoel voor humor opmerken en weten dat het niets met de realiteit te maken heeft. Compassie is daarbij de kern.

Compassie

In zijn boek legt Joost goed uit waarom bij meditatie compassie de kern is: “Cultiveren van aandacht. Vertrouwd raken. Dat is wat we zoal doen in meditatie. En als we vertrouwd raken, gebeurt er nog iets anders, dat je ‘compassie’ zou kunnen noemen. In de meditatie bouw je een intieme relatie op met jezelf waarbij je ook aspecten van jezelf tegenkomt die confronterend of pijnlijk, verwarrend of onzeker zijn. Fysiek en mentaal. Toch proberen we daarnaar te kijken vanuit een houding dat het er mag zijn – wat er ook is, hoe het ook gaat. We proberen ons vanuit compassie te openen voor de pijn, het ongemak, de stress in ons bestaan. En zelfs als dat wel een heel grote opgave is, dan leert alleen al het kíjken naar de pijn, het ongeduld of verdriet ons op een vriendelijke toon te zijn met wat er is. Je opent je met compassie voor het lijden, voor het ongemak – om te beginnen dat van jezelf.”

Intensere pijn

Op deze manier zitten op mijn meditatiebankje, dat mis ik. Maar er zijn toch meer mogelijkheden dan zittend mediteren op een meditatiekussen of -bankje, je kunt toch ook zittend op een stoel mediteren of desnoods liggend? Ja, dat heb ik natuurlijk geprobeerd. Zitten is bij de bekkenbodemaandoening CPPS altijd al een probleem, maar door mindfulnessbeoefening heb ik geleerd om niet direct vanuit een automatisme te reageren op pijn, maar gewoon te blijven zitten. Daar zat altijd wel een grens aan, maar over het algemeen kon ik dat wel een tijdje volhouden. Doordat het pijngebied zich heeft uitgebreid en de pijn veel intenser is geworden, lukt het me nog om kort in een stoel te zitten voor het eten, maar dan houdt het wel op. Bij meer zitten, is het daarna volledig mis en heb ik voor de rest van de dag mijn glazen ingegooid.

Liggen op mijn rug / steunend op het sacrum (heiligbeen) roept sinds de laatste jaren in het bekkengebied veel pijn op, dus blijft de zijlig over. Gezien de gevoeligheid van mijn hele bekkengebied – ook mijn heupen – kan dat alleen in bed, op een voor mij goede matras. En dan kun je wel raden wat er gebeurt; ik dommel weg, val in slaap. Het bed is voor mij een plek om te slapen, niet om te mediteren. Na vele pogingen heb ik mij daar bij neergelegd.

Formele en informele oefeningen

Ja, lang was ik daar verdrietig over en bleef om de zoveel tijd proberen om op mijn meditatiebankje, stoel of half liggend op de bank te mediteren. Daarmee wakkerde ik eigenlijk het verdriet aan. Een tijdje geleden besloot ik om mijn dagelijkse ochtendritueel – yoga- en andere fysieke oefeningen – ‘mindful’ te doen en de andere formele aandachtsoefeningen uit de kast te halen: de loopmeditatie en de lichaamsscan. Mindfulnessbeoefening is vooral gericht op het integreren van liefdevolle aandacht in het dagelijkse leven. Dat noemen we binnen de training MBSR de informele oefeningen. Door de dag heen aandachtsmomenten inbouwen zit al lang in mijn systeem, maar heb dat opnieuw geïntensiveerd: aandacht voor de loopbeweging, de druk van mijn voeten op de grond, gedachten die voorbij komen, lichaamssensaties, geluiden, de natuur.

Er bestaat een mooi, kort animatiefilmpje waarin een monnik tijdens zijn Tai Chi oefeningen constant wordt afgeleid door een schattig klein hondje die wil spelen. Hij raakt in 1e instantie zeer geïrriteerd. De moeite waard om dit filmpje te bekijken en ook aan het einde te zien hoe de monnik zijn beoefening en spel integreert. Zo kun je eigenlijk van alles wat je doet een aandachtsoefening maken.

Permanente aanwezigheid

Collega Juul Godschalk schreef onlangs op haar facebookpagina een treffend tekstje over informele meditatiemomenten: “En waar je dit eerst op momenten in een formeel meditatiemoment (je gaat er echt even voor zitten om te mediteren) ervaart, ga je dit steeds vaker op ‘informele’ meditatiemomenten ervaren: het dagelijks leven. Steeds vaker, waar je ook bent, wat je ook doet, hoe je je ook voelt, is er dat intunen, inchecken en thuiszijn bij jezelf. Die kalmte, dat oervertrouwen, de zachtheid, de compassie en de liefde zijn steeds ietsiepietsie meer aanwezig, totdat al die ietsiepietsies als een rode draad, een permanente aanwezigheid en een warme deken aanwezig zijn. Jij bent dat. Dat was je misschien even vergeten. Er van verwijderd geraakt. Je voelde het niet meer. Maar het was nooit weg.”

Ons kunnen openen

Het zit ‘em niet in langdurig stil zitten in meditatiehouding, dat weet en ervaar ik ook. Maar het is fijn om in zo’n periode van innerlijke worsteling dit soort teksten te lezen. Zo ook wat Joost daarover schrijft in zijn boek: “Het is geen trucje. Wel maken we nieuwe ervaringen aan die aan onze cognitie sleutelen. De manier waarop we naar ervaringen kijken – díe verandert. En dat is precies waar inzichtmeditatie over gaat. Die gaat niet over vragen als: is het prettig, is het aangenaam, kan ik lang stilzitten? Ajahn Chah, een bekende monnik uit Thailand, zei weleens: “Oh, je wilt lang stilzitten? Moet je kijken naar kippen: die zitten de hele dag op een stok, maar wijsheid hebben ze niet.” Het gaat niet over lang en stil zitten. Het gaat er ook niet om dat we in de meditatie een sfeer scheppen waarin er geen gedachten meer zijn. Het gaat erom dat we – te midden van de wereld die zicht ontvouwt – in onszelf kunnen kijken naar wat er is. Ons kunnen openen. En die houding, daar heb je ook in je dagelijkse leven wat aan.”

Anders zien

In het boek van Joost staat een gedicht van Martin Bril dat ik al jaren in mijn kamer heb hangen (zie hiernaast in de rechterkolom). Een prachtig gedicht over momenten van helderheid, over anders zien. Joost schrijft daarbij: “Maar het begrip dat we niet alles in eigen hand hebben, het begrip dat verschijnselen opkomen en weer gaan – dát maakt de geest vrij. Niet de verschijnselen zelf, maar hoe we daarmee omgaan. Vipassana-meditatie betekent letterlijk ‘anders zien’. Deze meditatievorm leidt ertoe dat we onze manier van kijken veranderen. En dat kunnen we niet even ‘doen’ of ‘maken’, noch kunnen we ons simpelweg voornemen: ik ga hier nu anders naar kijken. Nee, dat ene moment van aandacht zorgt ervoor dat we zien hoe het is. En als wij momenten van aandacht inbouwen, dan zorgen die momenten voor zichzelf. Dan wordt er vanzelf gesleuteld aan de cognitie, aan de manier waarop we ervaringen interpreteren. Het is de kunst om zo te leven dat die aandachtsmomenten je overkomen.”

Nu kan ik eindigen met die mooie slotzin van Joost. Want dat is inderdaad de kunst in het leven. Maar ondanks dat ik iedere keer weer blij wordt van de aandachtsmomenten die mij vanzelf overkomen, het verlangen naar mijn meditatiebankje blijft onverminderd. De vlag gaat uit en mijn dankbaarheid is groot als het me ooit nog is gegeven om zittend te mediteren.

 

Aanmelden

Laat hier je e-mailadres achter en je krijgt een mail als er een nieuw bericht is geplaatst.


 

 

Verlangen naar mijn meditatiebankje - Foto: Rudi Korthuis

 

Foto: Rudi Korthuis

 

Momenten van klaarheid

Wat we willen:

momenten

van helderheid

Of beter nog: van grote 

Klaarheid

Schaars zijn die momenten

en ook nog goed verborgen

Zoeken heeft dus

nauwelijks zin, maar

vinden wel

De kunst is zo te leven

dat het je overkomt

Die klaarheid, af en toe.

– Martin Bril

 

 

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *